Çocuğun Sesini ve Ortak Üretimi Arşivlemek: DenizBank 8. Uluslararası İstanbul Çocuk ve Gençlik Sanat Bienali Hafıza Belgeseli ve "Mutluluk Bir Haktır" Buluşması

DenizBank 8. Uluslararası İstanbul Çocuk ve Gençlik Sanat Bienali için 25 dakikalık bir hafıza belgeseli hazırladık. Çok katılımcılı ve buluntu (found footage) olarak değerlendirilebilecek video ve fotoğraf materyalleri ile bir belgesel anlatı kurmak ve bu anlamlı bienalin belgeselini hazırlamak benim için çok kıymetli bir yerde duruyor.

Çocuklar ve gençlerle yapılan, aynı zamanda yüzlerce öğretmen, okul ve velinin katıldığı atölyelerle bir arada olduk. Film, masaüstü ve saha çalışmaları ile yaklaşık 9 ay sürdü ve emek veren büyük bir kolektif ekiple hayata geçti. 

Kameramanları, fotoğrafçıları ve sanatçıları bir araya getiren muazzam bir buluşmaydı. 2010 yılından bu yana Bienal'in kurucusu ve direktörü Gazi Selçuk öncülüğünde hayata geçirilen bu yapı, her iki yılda bir çocuk ve gençlerin yaşamlarına dokunuyor. Bu da yüzlerce eğitmen ve öğretmenin yaşama dokunmasına aracılık ediyor. Var olsun.

10 Ekim 2026 tarihinde PALETDER tarafından düzenlenen ve Avrupa Birliği (Sivil Düşün programı) tarafından desteklenen "Mutluluk Bir Haktır: Çocuğun Sesi, Sanatın Gücü, Kültürün Hakkı" başlıklı webinara konuk olarak davetleri için de çokça teşekkür ediyorum. Sanatın mutlulukla buluştuğu ve dijital sınırları ortadan kaldırdığımız bu buluşmada moderatör Nur Bardakçı eşliğinde; Prof. Dr. Serra Müderrisoğlu (AÇEV), Yasemin Güler (Tomurcuk Kooperatifi), Prof. Dr. Filiz Meriçli (ÇYDD), Dr. Kader Akçay (Bienal Sanat Kurulu Başkanı), Dilan Salkaya (Arter), Kardelen Fincancı Arıkan ve Tayyar Fikret Bektaş (İYİ Sosyal Kooperatif), Melek Seçilir (Ağrı Bilim ve Sanat Merkezi), Birgül Taştan Meriç (Eğitim Sanatı Dostları Derneği), Nilay Abınık Akçalı (Habitat Derneği) ve Gazi Selçuk (Bienal Direktörü) yer aldı.

Bana ayrılan sürede bir belgesel yönetmeni, sosyal etki ve savunuculuk tasarımcısı olarak hafıza, sosyal etki ve hak savunuculuğu alanlarında; dijital hafıza oluşturma, çocuğun görünürlük hakkı ve sivil toplum alanına katkı sunmaya çalıştım. Webinarın sonunda ise 8. Bienal boyunca kayda alınan üretimleri, karşılaşmaları, atölyeleri ve anları bir araya getiren 25 dakikalık Bienal hafıza belgeselimizin ilk gösterimini birlikte izledik.

"Hafıza Belgeseli" Nedir ve Neden Önemlidir?

Bu projede benimsediğimiz belgesel türü; katılımcı belgesel (participatory documentary) ile buluntu görüntü (found footage) / masaüstü belgesel estetiğinin kesişiminde duran bir "Hafıza Belgeseli"dir.

Peki, bir yönetmen ve hak savunucusu gözüyle hafıza belgeseli ne ifade ediyor ve biz aslında neyi arşivliyoruz?

• Estetik Bir Kaydın Ötesinde Hak Savunuculuğu: Çocukların ve gençlerin sanatla kurduğu ilişkiyi ve üretimlerini belgelemek yalnızca estetik bir dokümantasyon işi değildir; doğrudan çocuğun görünürlük hakkı ve sivil toplum belleği ile ilgilidir.

  
  

• Çok Katılımcılı ve Buluntu Anlatı: 9 ay süren yapım sürecinde yalnızca profesyonel kameraların saha çekimlerinden faydalanmadık. Atölyelerden, okullardan, öğretmenlerden ve katılımcılardan gelen çok sesli görsel-işitsel materyalleri (buluntu video ve fotoğrafları) masaüstü kurgu araştırmasıyla birleştirerek kolektif bir anlatı inşa ettik. Böylece kameranın tek bir otorite olduğu hiyerarşik bakış yerine, üretimin içindeki öznelerin kendi bakışlarını filme taşıdık.

  
  

• Fiziksel Sürenin Ötesine Geçen Yaşayan Arşiv: Bir sergi veya bienal, takvim üzerindeki fiziksel süresi bittiğinde sona ermez. Belgesel aracılığıyla oluşturulan dijital hafıza; ortaya çıkan eserleri, atölye süreçlerini, performansları ve karşılaşmaları sergi süresinin ötesine taşır, bienal hafızasını canlı tutar ve çocukların sanatla kurduğu ilişkinin kamusal etkisini çoğaltır.

Çocukların ve gençlerin özgürce ürettiği, sanatın dönüştürücü gücüyle çoğalan bu ortak hafızanın gelecekteki yeni karşılaşmalara ilham olması dileğiyle; iyi seyirler!